
Aksiyalarga investitsiya qilish — bu faqat kapitalni oshirish usuli emas, balki mablag'laringiz qayerga yo'naltirilishidan javobgarlik hamdir. Musulmonlar uchun kompaniya faoliyati Shariat qoidalari talablariga mos kelishi muhimdir.
«Birovchi Broker» MChJ kompaniyasi AAOIFI (Islom moliya muassasalari uchun hisob va audit tashkiloti) va DFM (Dubay moliya bozori) xalqaro standartlariga amal qiladi. Ushbu qo'llanmada biz kompaniyalar halollik tamoyillariga muvofiqligi qanday tekshirilishini batafsil ko'rib chiqamiz.
Kompaniya nima bilan shug'ullanadi?
Avvalo, kompaniyaning asosiy faoliyat turi tekshiriladi. Biznesi quyidagilar bilan bog'liq bo'lgan kompaniyalarga investitsiya qilish taqiqlanadi:
Agar kompaniya elektronika yoki tibbiyot sohasida ishlab chiqarish bilan shug'ullanadigan bo'lsa, u ushbu filtrdan o'tadi. Agar bu mehmonxonalar tarmog'i bo'lsa, mehmonxonadagi spirtli ichimliklar yoki kazino savdosi qancha daromad keltirayotganini tekshirish kerak.
Moliyaviy ko'rsatkichlar
Agar kompaniya halol mahsulot (masalan, aqlli telefonlar) ishlab chiqarsa ham, u "qarzli" bo'lishi yoki foizlardan juda ko'p daromad olishi mumkin. AAOIFI standartlariga muvofiq, quyidagi koeffitsiyentlar qo'llaniladi:
1. Qarz darajasi (bozor kapitalizatsiyasining < 30%):
Kompaniyaning barcha foizli qarzlarining (qisqa muddatli va uzoq muddatli) umumiy summasi so‘nggi 12 oy ichidagi bozor kapitalizatsiyasining 30% dan oshmasligi kerak. Bu kompaniyaning foizli qarz mablag‘lariga ortiqcha bog‘liq emasligini ta’minlaydi.
2. Naqd pul va foizli depozitlar (bozor kapitalizatsiyasining < 30%):
Naqd pul va unga ekvivalent bo‘lgan mablag‘lar, shuningdek, foizli depozitlarning (masalan, banklardagi) umumiy summasi bozor kapitalizatsiyasining 30% dan oshmasligi kerak. Bu asosiy faoliyati foiz daromadini olish bo‘lgan kompaniyalarga investitsiya qilishni oldini oladi.
3. Debitor qarzdorligi (bozor kapitalizatsiyasining < 30%):
Debitor qarzdorlikning (olish uchun hisob-kitoblarning) summasi bozor kapitalizatsiyasining 30% dan oshmasligi kerak. Yuqori debitor qarzdorlik likvidlik muammolari yoki kompaniyaning o‘z faoliyatini kechiktirilgan to‘lovlar hisobidan moliyalashtirayotganini, bu esa foizli amaliyotlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatishi mumkin.
4. Taqiqlangan daromad (umumiy tushumning < 5%):
Tasodifiy taqiqlangan amaliyotlardan olingan daromad (masalan, bank depozitlari bo‘yicha foizlar, to‘lovlar bo‘yicha kechikish jarimalari, mehmonxonada spirtli ichimliklarni sotishdan olingan daromad) kompaniyaning umumiy tushumining 5% dan oshmasligi kerak. Agar bu chegaradan oshsa, kompaniya noxalal deb hisoblanadi.
Daromadni tozalash (Purifikatsiya)
Agar kompaniya halol deb tan olinadi, lekin unda taqiqlangan daromadning kichik ulushi (5% gacha) mavjud bo'lsa, investor o'z dividendlarini "tozalashi" shart.
Bu qanday ishlaydi: Masalan, kompaniya daromadining 2% foizi foizlardan olingan bo'lsa, sizga to'langan dividendlarning 2% foizini shu uchun mukofot olish niyati yo'q holda xayriyaga (sadaqa) yo'naltirish kerak. Bu jarayon purifikatsiya deb ataladi.
Mustaqil tekshirish uchun vositalar
Shariatga muvofiqlikni mustaqil ravishda tekshirmoqchi bo'lganlar uchun turli xil vositalar va resurslar mavjud:
• Kompaniyalar hisobotlari: Regulyatorlar saytlarida (masalan, AQShdagi SEC) mavjud bo'lgan kompaniyalarning yillik hisobotlari (10-K) va choraklik hisobotlari (10-Q) koeffitsientlarni hisoblash uchun barcha zarur moliyaviy ma'lumotlarni o'z ichiga oladi.
• Shariat skrinerslari: AAOIFI va boshqa shariat kengashlari standartlari bo'yicha aksiyalarni avtomatik tahlil qiladigan onlayn-platformalar va ilovalar (masalan, Islamicly, Zoya, Sahih Invest) mavjud. Ular dastlabki baholash uchun foydali bo'lishi mumkin
• Mutaxassislar bilan maslahatlashish: Murakkab holatlarda yoki shubhalar paydo bo'lganda doimiy ravishda sertifikatlangan shariat mutaxassislariga murojaat qilish tavsiya etiladi.
«Биржевой Брокер» MChJ ushbu jarayonni qanday osonlashtiradi?
Har bir kompaniyaning moliyaviy hisobotlarini mustaqil tahlil qilish qiyin va vaqt talab etadi. «Биржевой Брокер» ushbu ishni o'z zimmasiga olib, ishonchli va qulay xizmatni taqdim etadi:
• Sertifikatlangan ekspertlar: Jamoada AAOIFI kvalifikatsiyasiga ega mutaxassislar ishlaydi, ular kompaniyalarning faoliyati va moliyaviy ko'rsatkichlarini chuqur tahlil qiladi.
• Har chorakda o'tkaziladigan audit: Kompaniyalarning moliyaviy ko'rsatkichlari o'zgarib turadi, shuning uchun biz har 3 oyda ruxsat etilgan aksiyalar ro'yxatini qayta ko'rib chiqamiz, ularning Shariat tamoyillariga doimiy mosligini ta'minlash uchun.
• Tayyor ro'yxatlar: Mijozlar halol aksiyalarning (masalan, Apple, Microsoft, Tesla va boshqalar) joriy ro'yxatiga kirish huquqiga ega bo'lib, ular barcha tekshiruvlardan o'tgan va sarmoya kiritishga tayyor holatda.